มลวิภา ตัณฑศรีสุข รายงาน
ปัจจุบันมีแรงงานที่ขึ้นทะเบียนสูงถึงกว่า 6.2 แสนคน ทว่าด้านระบบสาธารณสุขกลับพบ “ช่องว่างขนาดใหญ่” เมื่อการตรวจสุขภาพประจำปีเพื่อทำบัตรประกันสุขภาพยังคงเน้นหนักเพียงแค่โรคติดต่อบางประเภท เช่น วัณโรค ซิฟิลิส หรือเอชไอวี แต่การตรวจโรคไวรัสตับอักเสบบีและซี ยังพบว่ามีช่องว่างในการคัดกรอง ซึ่งเป็นภัยเงียบที่แฝงอยู่ในสังคม
สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.) ร่วมกับ กรมควบคุมโรค ได้จัดเวทีสื่อสารสาธารณะและคืนข้อมูลพื้นที่ ณ กรมควบคุมโรค เมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน 2569 เพื่อเปิดเผยผลงานวิจัยสำคัญเรื่อง “การพัฒนาระบบการคัดกรองและเฝ้าระวังโรคเอชไอวี ซิฟิลิส ไวรัสตับอักเสบบีและซี ในกลุ่มแรงงานข้ามชาติ” ใน 4 พื้นที่เศรษฐกิจหลัก ได้แก่ กรุงเทพมหานคร สมุทรสาคร เชียงใหม่ และภูเก็ต

ดร.พาหุรัตน์ คงเมือง ทัยสุวรรณ์ ผู้อำนวยการสำนักงานเลขานุการคณะกรรมการโครงการพระราชดำริฯ เปิดเผยว่า กรมควบคุมโรค โดยสำนักงานเลขานุการคณะกรรมการโครงการพระราชดำริ โครงการเฉลิมพระเกียรติและโครงการที่เกี่ยวเนื่องกับพระบรมวงศานุวงศ์ กองโรคเอดส์และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ สถาบันเวชศาสตร์ป้องกันศึกษา และสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 1 เชียงใหม่ ร่วมกับหน่วยงานสาธารณสุขในพื้นที่ ดำเนินโครงการวิจัยที่ได้รับทุนจากสถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.)ระหว่างเดือนเมษายน – ตุลาคม 2569 โดยสำรวจและสอบถามแรงงานข้ามชาติจำนวน 578 คน และตรวจคัดกรอง 573 ราย
ตัวเลขน่าตกใจ: แรงงาน 90% ไม่เคยตรวจโรค-ไร้ภูมิคุ้มกัน
ผศ.ดร.จรวยพร ศรีศศลักษณ์ รองผู้อำนวยการ สวรส. เปิดเผยว่า ประเทศไทยยังขาดฐานข้อมูลความชุกของโรคในกลุ่มแรงงานข้ามชาติที่ชัดเจน การศึกษานี้จึงมุ่งสำรวจพฤติกรรมเสี่ยงและความรู้ เพื่อนำไปสู่การปรับปรุงนโยบายการคัดกรองโรคก่อนจัดทำบัตรประกันสุขภาพ
จากการสำรวจแรงงานข้ามชาติ 578 คน และเจาะเลือดคัดกรอง 573 คน พบข้อมูลเบื้องต้นที่เป็นสัญญาณเตือนภัยสาธารณสุขไทย โดย พบผู้มีผลคัดกรองเป็นบวกอย่างน้อย 1 โรค จาก 4 โรค (เอชไอวี ซิฟิลิส ไวรัสตับอักเสบบีและซี) สูงถึงร้อยละ 4 ซึ่งในจำนวนนี้เป็นผู้ติดเชื้อไวรัสตับอักเสบถึงร้อยละ 1.75
ด้าน นางสาวเตือนใจ นุชเทียน นักวิเคราะห์นโยบายและแผนชำนาญการพิเศษ กองโรคเอดส์และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ทีมวิจัยกรมควบคุมโรค สะท้อนตัวเลขที่น่ากังวลว่า แรงงานข้ามชาติส่วนใหญ่ยังเข้าไม่ถึงระบบบริการคัดกรอง โดยร้อยละ 91.1 ไม่เคยตรวจไวรัสตับอักเสบซี ร้อยละ 87.2 ไม่เคยตรวจไวรัสตับอักเสบบี และร้อยละ 82.8 ไม่เคยตรวจเอชไอวี ขณะที่ร้อยละ 89.7 ไม่เคยได้รับวัคซีนป้องกันไวรัสตับอักเสบบี
“นอกจากช่องว่างด้านการตรวจคัดกรองแล้ว ยังพบปัญหาความเข้าใจคลาดเคลื่อนเกี่ยวกับการติดต่อของโรค ซึ่งนำไปสู่การตีตราและการเลือกปฏิบัติในสังคม การจัดบริการสุขภาพจึงต้องไม่หยุดอยู่แค่การคัดกรอง แต่ต้องมีระบบติดตาม ชวนเข้าสู่การรักษา (Test to Treat) โดยรักษาความลับของผู้ป่วยเพื่อสร้างความไว้วางใจ” นางสาวเตือนใจ กล่าว
เปิด 4 ข้อเสนอเชิงนโยบาย ปิดจุดรอยต่อภัยเงียบ
เพื่อให้การควบคุมโรคมีประสิทธิภาพและปกป้องระบบสาธารณสุขของประเทศในระยะยาว คณะผู้วิจัยได้ยื่นข้อเสนอแนะเชิงนโยบายและระบบบริการ 4 ประการ ได้แก่
- บรรจุการตรวจตับอักเสบบี-ซี ในโปรแกรมตรวจสุขภาพ: ผลักดันให้มีการตรวจคัดกรองไวรัสตับอักเสบบีและซีในการตรวจสุขภาพแรงงานข้ามชาติเพื่อทำประกันสุขภาพ ควบคู่กับการฉีดวัคซีนป้องกันไวรัสตับอักเสบบี
- รุกตรวจถึงที่-ปรับเวลาบริการ: เพิ่มการตรวจคัดกรองเชิงรุกในสถานที่ทำงานและช่วงเวลาที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตจริงของแรงงาน
- ทลายกำแพงภาษาด้วยเครือข่ายชุมชน: จัดทำสื่อความรู้หลายภาษา โดยใช้อาสาสมัครแรงงานข้ามชาติ (อสม.ข้ามชาติ) เป็นสื่อกลางสร้างความเข้าใจที่ถูกต้อง
- เชื่อมโยงฐานข้อมูลข้ามหน่วยงาน: พัฒนาระบบติดตามและส่งต่อการรักษาที่เป็นเอกภาพ เพื่อให้การรักษามีความต่อเนื่องแม้แรงงานจะย้ายสถานที่ทำงานหรือย้ายถิ่นฐาน
“ไวรัสตับอักเสบบี” ถือเป็นช่องว่างที่ใหญ่ที่สุดในปัจจุบัน การลงทุนคัดกรองเชิงรุก ให้วัคซีน และนำผู้ติดเชื้อเข้าสู่กระบวนการรักษาโดยเร็ว ไม่เพียงแต่เป็นการดูแลสุขภาวะของแรงงานข้ามชาติในฐานะมนุษยธรรมเท่านั้น แต่คือ “มาตรการความมั่นคงด้านสาธารณสุข” ที่จะช่วยตัดวงจรการแพร่เชื้อ สู้ภัยเงียบ และคุ้มครองสุขภาพของประชาชนไทยทุกคนในชุมชนอย่างยั่งยืน










